PodoSpecial

Kinderpodologie

De ontwikkeling van kindervoet en kinderbenen

Pasgeboren tot 1 jaar

De platte vorm van babyvoetjes wordt veroorzaakt door het dikke vetkussen dat onder de voet aanwezig is. De botten en spieren zijn nog niet volledig ontwikkeld. Wanneer de voetjes eenmaal belast gaan worden, staan de voeten eert ver uit elkaar met de benen in een O-stand om het onzekere voortbewegen te vergemakkelijken.

Vanaf 1,5 jaar

Het kind heeft nu ongeveer rechte benen. Letterlijk met vallen en opstaan worden de spieren getraind en wordt het lopen steeds zekerder.

Tussen 2 en 3 jaar

Nu wordt de O-stand van de benen een X-stand. Ook de enkels vallen nu naar binnen (knikvoetjes). Dit is, tot op zekere hoogte, normaal.

Vanaf 5 jaar

De benen en de voeten groeien meer en meer in een rechte stand, de X-stand zal geleidelijk aan verminderen.

Tussen 6 en 8 jaar

De benen en voeten moeten nu recht staan.

Over het algemeen is er tot de leeftijd van 6 tot 8 jaar geen reden om ongerust te zijn als de stand van de voet niet overeenkomt met wat voor de leeftijd gebruikelijk is. Neem bij twijfel contact op met uw arts.

 

Tenenlopen / tenenloper

Wat kan er aan de hand zijn als uw kind op de tenen loopt?

De oorzaken kunnen in twee hoofdgroepen worden onderverdeeld. De afwijking kan enerzijds in de botten of de gewrichten van de enkel en voet (de botten) zijn gelokaliseerd Anderzijds kan de afwijking in de spieren en pezen (de weke delen) en/of de aansturing van deze spieren en pezen die de voet bewegen in de enkel zijn gelegen. Die aansturing wordt gedaan door het zenuwgestel. Van belang is om te zien of uw kind met beide voeten op de tenen loopt of maar met een voet op de tenen loopt.

Waar denkt men aan als het tenenlopen maar met een been gedaan wordt?

Ten eerste moet men onderzoeken of de voet goed in alle enkelgewrichten kan bewegen. Men doet dat door de enkelgewrichten met gebogen knie met de hand te bewegen (passieve bewegelijkheid). Is er twijfel over het normaal bewegen van deze gewrichten kan een röntgenfoto gemaakt worden om te zien of het voetskelet normaal gebouwd is of dat er een aangeboren afwijking in de botten of gewrichten is.
Als de vorm en beweging van de enkel en voet normaal is ligt de oorzaak voor het op de tenen lopen het meest waarschijnlijk in de weke delen: of de spieren en pezen zijn te strak of de manier waarop de zenuwen de spieren aansturen is gestoord. In dit laatste geval heeft men te maken met een neurologische afwijking. De meest voorkomende neurologische afwijking die een eenzijdige tenenloop geeft is lichte spasticiteit bij een lichte eenzijdige hersenbeschadiging als gevolg van kortdurend zuurstofgebrek bij de bevalling.

Waar denkt men aan wanneer het tenenlopen met beide voeten gedaan wordt?

Ook hier geldt dat de afwijking of in de botten of gewrichten zit, of in de spieren en pezen, of in de aansturing van de spieren en pezen door het zenuwgestel. Dus ook hier de voet en enkel onderzoeken op afwijkingen van botten of gewrichten zelf. Bij afwijkende bevindingen bij lichamelijk onderzoek kunnen met röntgenonderzoek fouten in de aanleg van het skelet worden aangetoond. Ook kan het zijn dat de gewrichtskapsels stijf zijn zodat de gewrichten niet goed kunnen bewegen zoals dat gezien wordt bij klompvoeten of arthrogrypose (voor verder informatie over deze onderwerpen zie betreffende item).

Is het model van de voet en de passieve bewegelijkheid van de enkelgewrichten normaal zal de oorzaak in de weke delen liggen en zal deze vaak van neurologische aard zijn. Te denken valt ondermeer aan spasticiteit of spierziekten. Kan men geen aanwijzingen vinden voor bovenstaande oorzaken, dan kan de diagnose “habituele tenenloper” gesteld worden.

Wat is een habituele tenenloper?

Een habituele tenenloper is een kind dat op de tenen loopt zonder dat hiervoor een afwijking in botten, gewrichten, spieren, pezen of zenuwgestel te vinden is. Dit fenomeen komt relatief veel voor. Er is geen oorzaak bekend. Wel komt dit fenomeen vaak bij meerdere familieleden voor.

Hoe kan men een kind met habituele tenenloop behandelen?

Voor de behandeling van het op de tenen lopen worden kinderen wel naar de kinderfysiotherapeut verwezen voor rekoefeningen en worden er wel spalken of onderbeengipsen gebruikt om de voet recht te houden. Het uiteindelijke effect van deze behandelingen is nooit goed bewezen. De praktijk leert dat deze behandelingen kind en ouders veel ongemak bezorgen zonder dat blijvend effect wordt bereikt. Deze behandelingen zijn dan ook af te raden. Meestal verdwijnt het op de tenen lopen vanzelf als het kind groter en zwaarder wordt, echter tenenlopen kan vele jaren duren. In de meest ernstige gevallen kan een structurele verkorting van de Achillespezen optreden. In dat geval kan bij klachten een verlenging van de Achillespees in de spier plaatsvinden (Achillespeesmyotenotomie). Dit is een kleine ingreep in dagbehandeling gevolgd door een aantal weken loopgips met de voet in de goede stand. Dit komt echter niet veel voor. Nogmaals, kinderfysiotherapie en spalken zijn weinig zinvol en het vaak tijdelijke effect weegt niet op tegen het ongemak dat deze behandelingen met zich mee brengen.

Is het jarenlang op de tenen lopen slecht voor andere delen van het lichaam?

Neen, het op de tenenlopen heeft in principe geen effect op de andere gewrichten van de benen of de rug.

Is het jarenlang op de tenenlopen slecht voor de motorische ontwikkeling van het kind?

Neen, het op de tenenlopen heeft geen nadelig effect op de motorische ontwikkeling van het kind. Wel kan het zijn dat een kind met habituele tenenloop er iets langer over doet om zich de vaardigheden waarbij een goede voetbalans nodig is eigen te maken. Dat heeft te maken met het feit dat bij het groeiende kind een deel van de capaciteit van de hersenen (te vergelijken met het werkgeheugen van een computer) gebruikt moet worden om de balans te houden bij het op de tenen lopen. Er blijft zo in vergelijking met kinderen van dezelfde leeftijd iets minder capaciteit over voor het aanleren van de nieuwe vaardigheid.
Bij het groeiende kind groeit de capaciteit van het werkgeheugen van de hersenen mee en zal op een gegeven moment zo groot worden dat het vertragende effect van het op de tenenlopen vanzelf verdwijnt. Dus ook hier geen medische redenen om kinderfysiotherapie voor te schrijven aangezien fysiotherapie geen effect heeft op de grootte van de hersencapaciteit. Hoogstens kan in geval van extreme onhandigheid waarbij het kind niet meer mee kan komen met zijn leeftijdsgenoten de fysiotherapeut het kind trucjes aanleren om minder onhandig te worden.

O-benen

Wat is een normale beenstand voor mijn kind?

Ouders zijn vaak ongerust over de beenstand van hun kind. Staan ze niet te krom, te veel naar binnen, naar buiten? Twee factoren spelen bij die onrust een rol: 1. de onbekendheid van de verschillen in normale beenstand in de verschillende leeftijdsfasen, 2. de diepe psychologische behoefte dat kinderen alvast lijken op volwassenen. Zoals u zult lezen verschilt de beenstand per leeftijdsfase. Als het kind begint te staan (rond 1-1.5 jaar) heeft het heel snel O-benen: dwz de afstand tussen de knieën is groter dan tussen de enkels. Vooral negroïde kinderen kunnen forse O-benen hebben. Rond het 2e jaar gaat dit snel over in X-benen. De mate van X stand neemt dan in enkele jaren toe en rond de 5-7 jaar weer langzaam af. Aan het einde van de groei zijn de benen dan vrijwel recht geworden.

Hoe worden O-benen gemeten?

O-benen of anders gezegd genua vara (van Latijn varus =rond) zijn met name sterk aanwezig als het kind gaat staan, zo tussen de 1 en 2 jaar. Vooral negroïde kinderen kunnen forse O-benen vertonen. De mate van O-benen wordt of door de afstand in centimeters tussen de knieën als de enkels tegen elkaar staan te meten, of door de hoek te meten tussen boven en onderbeen.

Wanneer zijn O-benen abnormaal?

Als de O-stand van de benen asymmetrisch is d.w.z. dat een been meer O heeft dan het andere been is dat een reden om een (kinder)orthopedisch chirurg te laten kijken. Wanneer O-benen symmetrisch zijn, kan het moeilijk zijn de grens aan te geven waarboven de O-benen echt abnormaal zijn. De gemiddelde waarde van O-benen voor een 1 jarige is 10 graden met uitschieters naar 20 graden, echter de spreiding in de bevolking van de mate van O-benen is enorm groot. Extreme O-benen die nog bestaan na het 2-3e levensjaar geven redenen om verder onderzoek te doen. Vaak kan dan een röntgenfoto verdere aanwijzingen geven. Het gaat dan om een hele reeks aan zeldzame afwijkingen, b.v. rachitis (engelse ziekte, een vitamine gebrek), stofwisselingsstoornissen of skeletdysplasieën.

Kan het kind door te vroeg te gaan staan de O-been stand verergeren?

Nee, de O-stand van de benen berust op groeiprocessen die niet beïnvloed worden door staan of andere vormen van belasting.

Hebben nachtspalken of steunzolen zin om de O-stand te verminderen?

Nee, de groeiprocessen die hieraan te grondslag liggen zijn zo krachtig dat ze niet “gestuurd” kunnen worden door spalken ed. Als de O-stand berust op een ziekte hetgeen een heel enkele keer voorkomt moet indien mogelijk de ziekte zelf behandeld worden.

Wat kan er gedaan worden als de O-benen zo ernstig zijn dat ze hinderen bij het lopen?

Als de onderliggende oorzaak zo goed mogelijk is gecorrigeerd kan een eventueel ernstig O-been gecorrigeerd worden door het doorzagen en rechtzetten van het betreffende bot (=een osteotomie), of door de groei aan een kant van het bot (de buitenbocht) te remmen (=hemi-epifysiodese) of door het bot aan een kant (de binnenbocht) te verlengen. Alle ingrepen hebben hun eigen voorwaarden, mogelijkheden en complicaties. Het meest wordt gebruikt de methode van guided growth. Met speciale plaatjes die meegeven in de groei kan de groei van de buitenbocht van het kromme been tijdelijk geremd worden zodat het been langzaam recht groeit. Als het been dan recht is gegroeid kunnen de plaatjes weer verwijderd worden opdat het been niet verder de andere kant op groeit.

Als benen tijdens de groei recht gezet worden, blijven ze dan gedurende de verdere groei ook recht?

Dat hoeft niet zo te zijn. Met name als de onderliggende oorzaak van de scheefgroei van een been niet kan worden opgelost is de kans dat een been weer krom groeit nadat het recht is gezet groot. Het komt zeer soms voor dat benen bij een kind meerdere malen tijdens de groei rechtgezet moeten worden. Men tracht echter de tijd tussen de ingrepen zo lang mogelijk te doen zijn en tijdens de groei met zo min mogelijk operaties uit te komen. Is een kind eenmaal uitgegroeid, dan zal een been wat recht gezet is niet meer krom groeien.

Wat te doen als een (vrijwel volwassen) kind uitgegroeid is en er nog O-benen zijn?

Als er nog O-benen zijn aan het einde van de groei en er geen klachten zijn, is het toch verstandig om met een orthopedisch chirurg te overleggen over de ernst hiervan. Als de O-stand te veel is, is er een kans dat de knieën op latere leeftijd aan de binnenkant gaan slijten. Als de O-stand te groot is kan het been alsnog worden recht geopereerd. De kans op slijtage is overigens vrijwel alleen aanwezig na de groei, dus als uw kind nog tijdens de groei O-benen heeft hoeft men zich over het algemeen geen zorgen te maken over slijtage

X-benen

Wat is een normale beenstand voor mijn kind?

Ouders zijn vaak ongerust over de beenstand van hun kind. Staan ze niet te krom, te veel naar binnen, naar buiten? Twee factoren spelen bij die onrust een rol: 1. de onbekendheid van de verschillen in normale beenstand in de verschillende leeftijdsfasen, 2. de diepe psychologische behoefte dat kinderen alvast lijken op volwassenen. Zoals u zult lezen verschilt de beenstand per leeftijdsfase. Als het kind begint te staan (rond 1-1.5 jaar) heeft het heel snel O-benen: dwz de afstand tussen de knieën is groter dan tussen de enkels. Vooral negroïde kinderen kunnen forse O-benen hebben. Rond het 2e jaar gaat dit snel over in X-benen. De mate van X stand neemt dan in enkele jaren toe en rond de 5-7 jaar weer langzaam af. Aan het einde van de groei zijn de benen dan vrijwel recht geworden.

Hoe worden X-benen gemeten?

De mate van X wordt aangegeven door of de afstand in centimeters tussen de enkels als de knieën tegen elkaar staan te meten, of door de hoek te meten tussen boven en onderbeen. De gemiddelde hoek op 4-jarige leeftijd is 10 graden maar ook hier is de spreiding in de bevolking van de mate van X groot, zij het minder dan bij O.

Wanneer zijn X-benen abnormaal?

Als de X-stand van de benen asymmetrisch is: als het ene been meer X heeft dan het andere been is dat een reden om een (kinder)orthopedisch chirurg te laten kijken. Wanneer X-benen symmetrisch zijn, dan is het moeilijk aan te geven hoe groot de X-stand moet zijn om als echt ziekelijk beschouwd te worden. Over het algemeen gezegd is de kans dat de X-stand berust op een ziekte alleen dan aanwezig is als de X-stand extreem is of gepaard gaat met pijnklachten. Meestal kan dan een röntgenfoto verdere aanwijzingen geven. Als dan een afwijking gevonden wordt betreft het vaak zeldzame ziektebeelden zoals stofwisselingsstoornissen of skeletdysplasieën.

Hebben nachtspalken of steunzolen zin om de X-stand van benen te verminderen?

Nee, de groeiprocessen die hieraan te grondslag liggen zijn zo krachtig dat ze niet “gestuurd” kunnen worden door spalken ed. Als de X-stand berust op een ziekte hetgeen een heel enkele keer voorkomt moet indien mogelijk de ziekte zelf behandeld worden. Maar zoals al eerder gezegd, bij de meeste kinderen die een kinderorthopeed ziet i.v.m. X-benen worden geen afwijkingen gevonden.

Wat kan er gedaan worden als de X-benen zo ernstig zijn dat ze hinderen bij het lopen?

Als de onderliggende oorzaak zo goed mogelijk is gecorrigeerd kan een eventueel ernstig X-been gecorrigeerd worden door het doorzagen en rechtzetten van het betreffende bot (=een osteotomie), of door de groei aan een kant van het bot (de buitenbocht) te remmen (=guided growth d.m.v. hemi-epifysiodese met een 8-plaat of soortgelijke kram) of door het bot aan een kant (de binnenbocht) te verlengen. Alle ingrepen hebben hun eigen voorwaarden, mogelijkheden en complicaties.

Als benen tijdens de groei recht gezet worden, blijven ze dan gedurende de verdere groei ook recht?

Dat hoeft niet zo te zijn. Met name als de onderliggende oorzaak van de scheefgroei van een been niet kan worden opgelost is de kans dat een been weer krom groeit nadat het recht is gezet groot. Het komt zeer soms voor dat benen bij een kind meerdere malen tijdens de groei rechtgezet moeten worden. Men tracht echter de tijd tussen de ingrepen zo lang mogelijk te doen zijn en tijdens de groei met zo min mogelijk operaties uit te komen. Is een kind eenmaal uitgegroeid, dan zal een been wat recht gezet is niet meer krom groeien.

Wat te doen als een (vrijwel volwassen) kind uitgegroeid is en er nog X-benen zijn?

Als er nog X-benen zijn aan het einde van de groei en er geen klachten zijn, is het toch verstandig om met een orthopedisch chirurg te overleggen over de ernst hiervan. Als de X-stand te veel is er een kans dat de knieën op latere leeftijd aan de buitenkant gaan slijten. De kans op slijtage is overigens vrijwel alleen aanwezig na de groei, dus als uw kind nog tijdens de groei X-benen heeft hoeft men zich over het algemeen geen zorgen te maken over slijtage.

Platvoeten

Platvoeten bij kinderen kunnen verschillende oorzaken hebben:

Wat is het meest voorkomende type platvoet?

Het meest voorkomende type platvoet is de soepele platvoet, dwz voeten die bij staan doorzakken maar die bij op de tenen staan een mooie voetboog maken. Als bij het op de tenen staan alle spieren goed aantrekken komt gewoon de mooie voetboog terug. Bij de andere groep platvoeten, de stijve platvoeten, gebeurt dit niet en houdt de voet hetzelfde platte model ook bij op de tenen staan. Bij deze laatste groep is er vaak een aangeboren anatomische afwijking.

Zijn soepele platvoeten een medische afwijking?

Neen, soepele platvoeten komen veel voor, ook afhankelijk vanuit welk werelddeel men afkomstig is, en geven over het algemeen geen klachten. Het meer of minder doorgezakt zijn van de voet wordt ondermeer bepaald door de onderlinge grootte van de botjes in de voet en de tonus (basis spanning) van de spieren. Hierin is bij mensen een grote variatie zonder dat dit afwijkend hoeft te zijn. Soepele platvoeten zijn niet slecht voor andere delen van het lichaam zoals de knieën, heupen of de rug. Kinderen met soepele platvoeten mogen dan ook alle soorten schoenen dragen.

Wat te doen bij soepele platvoeten met klachten?

Bij extreme soepele platvoeten kunnen wel vermoeidheidsklachten en pijnklachten optreden. Deze kinderen kunnen dan niet alle soorten schoenen dragen. Bij deze kinderen is het vaak een kwestie van uitproberen of ze liever op soepele schoenen lopen (dit zijn vaak kinderen die het prettig vinden om op blote voeten te lopen), of liever op stevige schoenen met steunzolen. Met name is het belangrijk dat de schoenen zodanig zijn dat er geen drukplekken met eeltvorming onder de voet optreden. Die schoenen waar uw kind het verst mee kan lopen zijn over het algemeen de beste.

Kunnen schoenen en steunzolen de ontwikkeling van de voet beïnvloeden?

Neen, schoenen en steunzolen kunnen platvoeten wel zodanig ondersteunen dat de druk beter wordt verdeeld en de klachten minder worden maar dat is dan ook alles. Vroeger dacht men wel dat ook de voet beter ontwikkelde in de groei als deze goed ondersteund werd maar deze gedachte is met goed wetenschappelijk onderzoek onzin gebleken.
Wat te doen als de pijnklachten en eeltvorming bij soepele platvoeten ondanks goede schoenen niet weg gaan en zeer hinderlijk zijn?
Bij zeer ernstige platvoeten kunnen wel operaties aan de voet overwogen worden om het doorzakken te verminderen. Soms kan met het groter maken van een bepaald bot al het doorzakken fors verminderd worden. Als ook dat niet helpt kan een deel van de voet verstijfd worden om doorzakken te voorkomen.

Wat te doen bij stijve platvoeten?

Stijve platvoeten zijn vaak een uiting van een aangeboren afwijking. Hierbij zal uitgebreid röntgenologisch onderzoek nodig zijn om de juiste diagnose te stellen. Er kunnen bijvoorbeeld gewrichten uit de kom zijn of sommige botjes in de voet kunnen met elkaar vergroeid zijn. Met stijve platvoeten dient men een kinderorthopedisch chirurg te raadplegen. Een deel van die aangeboren afwijkingen kan met chirurgisch ingrijpen worden behandeld. Over het algemeen kan de vorm van de voet zo hersteld worden dat lopen zonder of met aangepaste schoenen goed mogelijk is..

 

 

Voeten naar binnen wijzend

Wat betekent het als mijn kind met zijn/haar voeten naar binnenwijzend loopt?

Veel kinderen lopen vanaf dat ze kunnen lopen met hun voeten naar binnen gedraaid. Technisch wordt dit een endorotatie looppatroon genoemd. Dit is voor kinderen eerder regel dan uitzondering en meestal normaal. Dit heeft te maken met verschillen in bouw van het heupgewricht tussen kinderen en volwassenen. Bij kinderen is het heup gewricht iets anders georiënteerd waardoor ze van nature met hun voeten naar binnen lopen. In de loop van de jaren verandert deze oriëntatie en verandert ook het looppatroon naar met de voeten rechtuit lopen.
Een andere minder voorkomende oorzaak van vaak eenzijdig naar binnen lopen is een eenzijdig versterkte naar binnen gedraaid zijn van het onderbeen. Ook dit verdwijnt spontaan in de loop van de jaren.

Hoe is dan de bouw van het been bij een kind anders dan bij een volwassene?

De meeste volwassenen kunnen het been in de heup ongeveer evenveel naar buiten als naar binnen draaien. Dit past bij een model van het bot van het dijbeen waarbij de steel van de heupkop ongeveer 10 graden naar voren gedraaid staat ten opzichte van de knie.
Bij kinderen staat bij de geboorte de steel van de heupkop gemiddeld ongeveer 40 graden naar voren gedraaid ten opzichte van de knie en deze hoek gaat in de groei geleidelijk aan naar ongeveer 10 graden aan het einde van de groei.

Welk gevolg heeft het meer naar voren gedraaid staan van de steel van de heupkop?

Hoe meer de heupkop naar voren staat gedraaid hoe verder het been in de heup naar binnen kan draaien en hoe minder het been in de heup naar buiten kan draaien. Daarom lopen jonge kinderen vaak met de benen naar binnen (de heup staat dan in de middenstand) en dus met de voeten naar binnen en is dit bijna altijd een normaal verschijnsel. Kinderen kunnen vaak ook makkelijker in de TV-zit (heupen naar binnen gedraaid) zitten dan in kleermakerzit (heupen naar buiten gedraaid).

Hoe komt het dat oudere kinderen wel goed met de voeten naar voren kunnen lopen als ze goed opletten maar dit niet kunnen als ze moeilijker opdrachten moeten doen?

Grotere kinderen kunnen wel met de voeten rechtuit lopen maar dan moeten ze er vaak goed bij nadenken. Dit wordt steeds makkelijker naarmate de hersenen groter worden. Als de hersenen groter worden tijdens de groei dan groeit als het ware ook het werkgeheugen. Zoals bij een computer bepaalt de grootte van het werkgeheugen hoeveel en hoe snel dingen tegelijk kunnen worden gedaan. Als jongere kinderen meer dingen tegelijk moeten doen of moeilijker dingen moeten doen kan de hersencapaciteit (lees werkgeheugen) nog te klein zijn om alles tegelijk aan te sturen. Op dat moment gaan de heupen automatisch in de middenstand staan en gaan kinderen dus met de voeten naar binnenlopen.
Zoals al gezegd, naarmate kinderen ouder worden draait de steel van de heupkop in de groei geleidelijk aan terug naar gemiddeld 10 graden. Uiteindelijk zal dan als de heup in de middenstand staat de voet recht naar voren staan. Maar zelfs als het been op volwassen leeftijd meer naar binnen dan naar buiten kan draaien lopen volwassenen over het algemeen toch met de voeten recht vooruit omdat de hersenen zo groot zijn dat ze dat zonder nadenken zo kunnen aansturen.

Hebben nachtspalken of steunzolen zin om het met de voeten naar binnen gedraaid lopen te doen verminderen?

Nee. Het naar binnen lopen met de voeten vanuit de heupen verandert vanzelf en hoeft niet beïnvloed te worden door oefeningen, spalken en dergelijke. Sterker nog, dit kan niet door dit soort maatregelen veranderen. Zoals hierboven uitgelegd zitten kinderen vaak op de grond met hun billen tussen hun benen (TV-zit). Vroeger werd dit verboden met het idee dat het groeiproces daardoor verstoord werd, maar dat idee is verlaten. Kinderen mogen zitten zoals ze willen.

Helpen schoenen om mijn kind minder met haar voeten naar binnen te laten lopen?

Theoretisch kun je door aanpassingen aan de schoen waarschijnlijk het naar binnen lopen iets verminderen. De vraag is of dit zinvol is. Zoals boven beschreven is het endorotatielopen meestal een gevolg van de aanwezige bouw van het dijbeen en voor kinderen normaal. Er is dus geen reden om dit te laten veranderen.

Leidt een endorotatie looppatroon niet tot vroegtijdige slijtage van bij voorbeeld de heup?

Nee, het leidt niet tot enige vroegtijdige slijtage. De heup staat immers in de midden stand. Ook knieën en enkels worden niet door het met de voeten naar binnen lopen vanuit de heupen nadelig beinvloed.

Is veel vallen bij het endorotatielopen (met de voeten naar binnen) een slecht teken?

Nee, het komt regelmatig voor dat jonge kinderen vallen doordat ze over hun eigen voeten struikelen als ze met de voeten naar binnen lopen. Dit kan vervelend zijn maar de hoeveelheid vallen is vaak met name afhankelijk van de grootte van de hersenen. Als kinderen groter worden, wordt ook de hersencapaciteit groter en worden ze een stuk handiger. Het vaak vallen verdwijnt dus vanzelf door de groei. Fysiotherapie of andere oefentherapie is over het algemeen niet zinvol. Als verbetering wordt gezien is dit over het algemeen toe te schrijven aan groei en niet aan de therapie.